« yes we can | Main | strijkplanken; een essay »

07 februari 2008

de keizer van het hergebruik

(Deze recensie verschijnt vandaag ook in Het Parool)

Er is poëzie die je leest terwijl je bewogen en instemmend knikt, er is poëzie waarbij je het lezen regelmatig moet onderbreken om jezelf met de vlakke hand op je knieën te slaan, en er is poëzie die je eigenlijk niet anders dan knarsetandend kunt lezen, zoals de poëzie van René Huigen.

Schuimbekken

O haar reebruine ogen
als noten in een chocoladereep
als krenten in de pap
die bij het tellen
uit het brood gevallen zijn,
maken de pap luchtig,
het brood van steen

Om dan een vinger in de pap te hebben

Daarmee je jubel tot hamerteen te slaan,
een vakman tot schandknaap,
een dichter tot papjongen
van wansmaak, wiens muze hem
van haver tot gort
als schuim op de kaken zal staan

U hebt gemerkt dat de man een loopje met ons neemt? Achtereenvolgens krijgen wij in dit gedicht voorgeschoteld: een regelrechte schlagerregel, daarna een opzettelijk zwakke vergelijking gevolgd door een opzettelijk (!) nog veel zwakkere vergelijking, een melige zin die er volgens mij vooral staat om de lezer te jennen en wakker te houden. Vervolgens een raadselachtige formulering die ons niet veel verder helpt (‘krenten die bij het tellen uit het brood gevallen zijn’?) en een soort stille tweestrijd tussen de pap en het brood waar we het fijne niet van te weten komen, maar dat je wel de eerste echte poëtische gebeurtenis in het gedicht zou kunnen noemen, terwijl het gedicht toch al ruime tijd aan de gang is.
In deze recensies is, wegens plaatsgebrek, eigenlijk nooit ruimte voor close-reading, daarom in vogelvlucht de rest van het gedicht: vinger in de pap, lepel rechtop in het deeg; ik associeer dit met ‘zolang de lepel in de brijpot staat’. Terug naar de schlagers dus. En in de laatste strofe vindt, na wat slapstick, alsnog de in de titel aangekondigde woedeuitbarsting plaats, natuurlijk niet zonder hulp van de platgewalste uitdrukkingen (‘van haver tot gort’) die in dit gedicht en in deze bundel Huigen’s handelsmerk zijn. René Huigen is de Keizer van het hergebruik: nog nooit las ik een dichtbundel waarin zoveel afgetrapte cliché’s een kans kregen hun leven te beteren. Een mooi streven, maar het geeft de lezer ook het gevoel dat hij, op zoek naar een attractie in het park, steeds andere richtingen wordt uitgestuurd. Na verloop van tijd komen daar nog eens de pedante schimpscheuten van het personeel bij, die het zuchtend nog maar eens herhalen: ‘De Rijn – van het Oudgermaanse/ ‘rinan’, dat stromen betekent (-).
Een gewone, nette poëzielezer wordt maar zelden zo onbehoorlijk behandeld. Zo begin je een gedicht toch niet? En dan nog die hyper-bewuste toon, van een dichter die de wijsheid in pacht heeft. Je krijgt er het gevoel van dat je nog kent van de middelbare school, laatste blokuur Scheikunde, drie uur vrijdagmiddag: dat je geacht wordt iets te leren waar je kennelijk te stom voor bent. Je brein en je tanden gaan ervan knarsen.
In andere gedichten, zoals het briljante en irritante ‘Smoes’ werkt Huigen nog harder op de irritatiespieren, als hij een moderne jazzmuzikant speelt die op een gevonden frase eindeloos blijft variëren, zo lang dat zijn publiek zenuwachtig begint te schurken op de bank, denkend: wat weerhoudt de man ervan om hier eeuwig mee door te gaan? ‘Als excuus voor weet ik wat al niet/ heb ik bij leven vele mooie/ excuses bedacht, maar van alle/ excuses vind ik deze de mooiste// Vandaag is dit mijn dag niet,/ vandaag ben ik mjzelf niet// Vandaag is de zon mijn zon niet/ En is het licht mijn licht niet// Vandaag is mijn schaduw/ mijn schaduw niet// Vandaag zijn de bomen zichzelf niet,/ en zijn de straten en de huizen/ en zijn de mensen zichzelf niet.’
Natuurlijk houdt het een keer op. Zelfs bij Huigen. De opluchting bij het wegvallen van die spanning is daarna des te groter. Daar was het de dichter uiteraard om te doen.
Het is een zenuwslopende bezigheid, René Huigen lezen, maar de beloning blijft niet uit. Al is het uiteraard niet de beloning waar je op gehoopt had.

René Huigen, Fysica voor dichters (een definitieve keuze uit de gedichten). De Bezige Bij, € 25,-

jaeggi om 07 februari 2008 08:54