« een stadsdichter voor de hele stad | Main | leeslogboek »

13 december 2007

het beulswerk van de tijd

(deze recensie verschijnt vandaag in Het Parool)


Hoe moeilijk het is een beroemde, oudere schrijver naar waarde te schatten zagen we vorige maand bij het verscheiden van Jan Wolkers. Onder massale belangstelling werd het schrijverslijk ten grave gedragen, alle jonge actrices waar de dierbare oude viespeuk ooit in geknepen had mochten komen verklaren dat het ‘zo’n lieve man’ was, en uitgever Robbert Ammerlaan werd door Pauw en Witteman verleid tot de griezelige confidentie dat hij het opgebaarde lijk nog een kus op het marmeren voorhoofd had gedrukt. Wolkers, ooit een felle, omstreden schrijver, kon veilig worden bijgezet bij andere Dode Sterren van Vroeger, naast Willem Drees, Faas Wilkes, Willy Alberti en André Hazes. Van het werk van Wolkers weten de meesten van ons intussen niet veel meer dan dat er ooit een film en een monument van zijn gemaakt.
Het is het beulswerk van de tijd: zelfs beroemde schrijvers lopen het risico te eindigen als vriendelijke excentrieken, lang nadat ze hun beste werk hebben geschreven. Kijk naar Simon Vinkenoog, immer actief als poëziepias op literaire festivals, terwijl zijn rol als dichter allang is uitgespeeld. Een ander voorbeeld van goedbedoelde, maar funeste kritiekloosheid is te vinden op de website van De Bezige Bij, waar criticus Kees Fens dit gedicht van Remco Campert bespreekt:

Het dooit op de Overtoom
maar het vriest ook alweer op
melden mijn voeten
die mijn dag verlopen
ik blijf dicht bij huis
steeds dichter
dat is mijn leeftijd
wolken worden zwaar van onkleur
de geur van gisteren hangt nog aan me
ik at met mijn vriend
we braken het brood
en deelden de doden
we zijn al bijna uit zicht
wij lachen nog
wat moet je anders?
omhelzen elkaar ten afscheid
misschien je weet maar nooit

Laat ik het voorzichtig zeggen: Campert heeft wel betere gedichten geschreven. Je hebt de neiging het best een aardig gedicht te vinden omdat het van Campert is, met alle eigenschappen waar wij zo van houden: eenvoudig van taal, licht-humoristisch, melancholiek en berustend. Maar stond er een andere naam onder, dan was het een middelmatig gedicht. Volgens Kees Fens echter, zou de eerste regel in elk handboek voor poëzie geciteerd moeten worden. Wat argumentatie betreft moeten we het daarmee doen, al gebruikt de eminente criticus nog wel de vaktermen ‘mooi’ en ‘prachtige zin’.
In Campert’s nieuwe bundel ‘Nieuwe herinneringen’ zijn de ouderdom en het naderende einde de hoofdthema’s, en de onrechtvaardige ongemakken die daarmee gepaard gaan. Campert, altijd een koppig mens geweest, weigert zich bij het onvermijdelijke neer te leggen, vaak op een bijna kinderlijke manier. Een tweetal gedichten voor gestorven vrienden eindigt op bijna identieke wijze met een ontkenning van hun dood. Over Willem van Malsen: ‘toch, als hij daar zo ligt/ ademloos, geen spier vertrekkend/ vertrouwen we het zaakje niet/ hij voert vast iets in zijn schild:/ Willem tovert ons/ zijn laatste kunstje voor.’ En over Meneer de Lange (Campert’s oud-uitgever en vriend, de legendarische Geert Lubberhuizen) schrijft hij eerst ontroerend-sukkelig hoe Lubberhuizens vrouw hem maant bij de stervende in bed te kruipen, maar hij blijft ontkennen: ‘Geert is ondergedoken/ denk maar niet dat hij dood is/ (-) hij leeft met valse papieren in de dood/ en wacht op het gunstige moment/ van zijn verrijzenis/ daar zijn meer gevallen van bekend.’
Als iets duidelijk wordt uit deze bundel, is het dat Campert in een verwoede worsteling met de tijd verwikkeld is. Links en rechts vallen gaten in het leven, oude zekerheden bestaan niet meer of blijken loos, en je kunt ook al niet meer van je critici en je uitgever op aan voor een eerlijk en kritisch oordeel, zoals vroeger. Voordat je het weet behandelen ze je als een vriendelijke oude gek en vinden alles mooi wat je doet. Maar Campert heeft het zelf nog niet opgegeven. In het laatste gedicht, waarin hij bijna door de poëzie wordt verlaten, schrijft hij hardnekkig: ‘Sterven is geen excuus.’
Daar houden we ons maar aan vast.


(Remco Campert: Nieuwe herinneringen. De Bezige Bij, € 17,50)

NB Een interessant terzijde bij deze recensie, over Remco Campert en het geven en kunnen nemen van kritiek, staat hier.

jaeggi om 13 december 2007 12:08