« kindervers | Main | constantinopel »

04 oktober 2007

nessun dorma

Waarom heeft de nacht zo’n slechte naam? Als we erover nadenken moeten we toegeven dat de meeste van onze nachtelijke angsten stammen uit de tijd dat er nog sabeltandtijgers rondliepen. Het is een oerangst. Roofdieren jagen ’s nachts, en wij zijn het meest kwetsbaar als we slapen. Maar in dit tijdperk woont het grootste deel van de wereldbevolking in de stad, en wie in een stad woont vergeet hoe de nachten vroeger waren. Soms denken we er even aan terug als we op vakantie onder een sterrenhemel liggen die niet vergiftigd wordt door licht. Maar de tijd dat de nacht de tijd was om binnen te blijven ligt ver achter ons. Er is weinig meer over om ’s nachts bang voor te zijn, in de zeeën van licht waarin onze steden zwemmen.
Overdag bevolken we de kantoren, de treinen, de wasserettes en copyrettes. Overdag is de tijd dat we het leven plichtmatig afwerken, dat we de dingen doen die nu eenmaal gedaan moeten worden. En intussen kijken we verlangend uit naar het einde van de dag.
In zuidelijke landen begint dan het leven, het flaneren, flirten en lachen, als de zon onder is en iedereen naar buiten komt om te genieten van de koele avondlucht. Wie vroeg naar bed gaat is gek: de nacht is lang en vol belofte. ‘s Nachts zijn er geen verplichtingen, behalve om plezier te maken - behalve voor de enkele ongelukkigen die juist dan naar hun ploegendienst gaan, of naar hun plek achter de balie van de snackbar om hongerige nachtmensen te voeden. Voor de rest van ons is de nacht de tijd dat we tot leven komen.
Denk eens na: wanneer hoorde je voor het laatst muziek die je echt raakte, diep in je hart? Wanneer ontmoette je degene met wie je voor altijd samen wilde zijn? Wanneer voelde je voor het laatst die diepe, bijna clandestiene opwinding die het leven de moeite waard maakt? Tien tegen een dat het ’s nachts was. Niet verwonderlijk, want ’s nachts staan onze zintuigen op scherp. Je zou zeggen dat we juist overdag meer zien, meer horen, meer openstaan voor het leven om ons heen. Maar dat leven overdag is inmiddels zo overvol geworden dat we het grootste deel van de dag in een soort verdoving doorbrengen, murw van de massa’s, het verkeer, het bombardement van reclame, nieuws en meningen.
’s Nachts is er geen reclame, geen nieuws, er zijn geen meningen. Er is wel leven, in politiebureau’s, ziekenhuizen, op krantenredacties en in fabrieken. Maar het is een ander soort leven, met andere kleuren, andere geluiden, andere verhoudingen. Als u wilt weten wat ik bedoel, kijk eens naar de herhalingen van de beste series die ooit op tv waren: ER en Hill Street Blues. Het leven in die series speelde zich merendeels ’s nachts af. Niet voor niets: ze waren een aaneenschakeling van overvallen, moorden, verkrachting, ongelukken en gebroken harten. Het zou ondraaglijk zijn als het niet ’s nachts gebeurd was. In die series gebruikten ze de nacht, de regen op het asfalt, de sluimerende moeheid als troost - zoals wij zelf doen.
Jaren geleden werkte ik een zomer in een fabriek in Moerdijk: de nachtdienst begon om 10 uur ’s avonds en eindigde om zes uur in de ochtend. Het was zwaar werk, rond die eeuwig voortdenderende machines, maar toen ik eruit was was alles anders. Ik heb weleens gedacht dat ik sinds die tijd nooit meer goed aan de dag heb kunnen wennen. En al zong Wim de Bie ooit spottend: ‘Mooie mensen in de nacht, lege nachten vol pretentie/ Het cafe zit overvol, toch klinkt de ruimte hol’, ik hoor het met instemming aan. Natuurlijk, nooit wordt er slapper geouwehoerd dan in het nachtelijk café waarvan de klanten niet naar huis willen. Maar op geen ander tijdstip wordt ons onze slappe praat en onze kwetsbaarheid makkelijker vergeven. De kater komt als we elkaar de volgende ochtend aantreffen in het onthullende ochtendlicht, en we schrikken van wat de nacht ons gebracht heeft. Ja, de nacht is bedrieglijk, maar zonder bedrieglijkheid kunnen we niet leven. En voor degenen die het nog niet begrepen hebben: dit stuk is geschreven in de uren na middernacht, toen alles sliep behalve wij.

jaeggi om 04 oktober 2007 23:59