« weet je wat het is | Main | de komende 3 dagen... »

15 september 2007

Kleine cursus angst

Er komt een loeder van een hond op je af, druipende kaken zweven ter hoogte van je kruis, en wat zegt het baasje? ‘Hij doet niks hoor, maar laat niet merken dat je bang bent. Dat ruiken ze.’
Ik heb nooit kunnen vaststellen of dieren inderdaad angst kunnen ruiken. Ik ben meestal te druk bezig met rennen. Wat ik wel weet is dat sommige mensen het kunnen ruiken. Rij-examinatoren. Leraren Duits. Ambtenaren van de sociale dienst. Meisjes in hippe kledingzaken - die ruiken het al als je aan komt lopen. Een kwartier en een liter angstzweet in het pashok later sturen ze je triomfantelijk met twee veel te krappe spijkerbroeken de straat weer op. Ik herinner me ook mensen van het schoolplein, die uit honderd scholieren feilloos diegenen er uit wisten te pikken die jaren later drie keer per week snikkend bij hun therapeut zitten.
Ik heb moeite gedaan het ook te leren, angst ruiken, maar dat is een even onmogelijke opgave als je angstferomonen in bedwang houden als er een dobermann aan je ballen snuffelt. Het is een gave die je van nature hebt, of die met de jaren komt, want dat is volwassen worden: het ontdekken van de angst van anderen, en daar gebruik van leren maken. Het helpt namelijk als andere mensen bang zijn, net als bij de hik die je met een bezwerend rijmpje op iemand anders kunt overdragen.
Zo heb ik mijn vliegangst overwonnen door altijd naast de persoon met vliegangst te gaan zitten. Die vind je gek genoeg altijd het dichtst bij de incheckbalie, want mensen met vliegangst zijn net zo bang voor vliegtuigen als voor de mogelijkheid ze te missen. Eerst knik ik hem of haar geruststellend toe. Dan begin ik een gesprek, waarbij ik laat doorschemeren dat ik al heel wat heb afgereisd, maar nog nooit ernstige problemen heb meegemaakt, nou ja, behalve dan die ene noodlanding op Hongkong airport. Ik benadruk dat de kans dat er iets met een vliegtuig gebeurt honderdduizend keer kleiner is dan de kans een meteoriet op je hoofd te krijgen. Door mijn geruststellende woorden ontspant de persoon met vliegangst zich steeds meer, en dan is het alleen nog maar een kwestie van wachten tot het vliegtuig word voorgereden, de handen voor de mond slaan en roepen: ‘O Jezus christus. Níet die ouwe PAB 738!’
De persoon met vliegangst neemt vervolgens alle gekrijs en paniek voor zijn rekening, zodat ik ontspannen kan vliegen. Deze methode, het overdragen van je angsten op anderen, werkt ook voor claustrofoben (‘Hebben ze nou nog steeds die ouwe liftkabels niet vervangen?’) en bij mensen met een dwangstoornis (‘Weet je echt zeker dat je het gas hebt uitgedaan?’)
Misschien vindt u dit wreed, of op zijn minst ongepast, maar dan vergeet u dat vrijwel alles wat we doen door angst word gemotiveerd. Angst is de motor van onze maatschappij. Vraag het maar aan de eerste de beste dokter, politicus, tv-presentator. De angst voor kanker houdt heel wat andere angsten op een afstand. De angst voor een onbekende dreiging van buitenaf (de Hunnen, killer-bees, Bin Laden) heeft al heel wat politici aan een tweede termijn geholpen, en niet alleen George W. En de angst om af te gaan of een lafaard te lijken kan mensen op tv door brandende hoepels laten springen, levende maden eten of zich voor het oog van honderdduizenden kijkers laten vernederen door doctor Phil (‘Are you sure you wanna do this?’).
Het grote misverstand is dat angst iets minderwaardigs is. Op lafheid wordt neergekeken en dapperheid staat in hoog aanzien, terwijl angst juist zo nuttig is. Dappere mensen zijn niet nuttig, alleen maar roekeloos en verspillend. Vond u Saving private Ryan ook zo’n goede film? Ik heb me de hele film zitten afvragen welke logica er achter zit dat je zeven man opoffert om één man te redden.
Het enige waar je bang voor moet zijn, zijn mensen zonder vrees of blaam. Iemand vroeg eens aan een Amerikaanse politie-inspecteur of er politiemannen bestonden zonder angst, kerels die nergens bang voor waren. Zijn antwoord was: ‘Ze zijn er wel, maar meestal krijgen we ze te pakken voordat ze teveel schade aanrichten.’

jaeggi om 15 september 2007 00:01