« laatste dag | Main | schrijven of leven »

25 november 2004

het mandarijnenprincipe

Mijn moeder vond één tompoes genoeg, ik wist zeker dat ik er tien opkon. En elke avond als mijn vader zijn hoofd om de slaapkamerdeur stak en brulde: ‘Nu is het genoeg!’, zat hij er faliekant naast, want we waren nog in het midden van ons kussengevecht en er was nog niets beslist.
Zo leer je al vroeg dat wat genoeg is voor de een nog lang niet genoeg is voor de ander. Het begint bij je ouders, en de rest van je leven zullen ze – op school, op je werk, in de kroeg – tegen je blijven zeggen: ‘Zo, volgens mij heb jij wel genoeg gehad.’
Hoe weten ze dat?
‘Twee stuks fruit en tweehonderd gram groente zijn genoeg,’ zo houdt het Ministerie van Voor-je-eigen-bestwil je voor. O ja? En is die tweehonderd gram groen en die twee vruchten net zo genoeg voor dat bleke brugklassertje van 35 kilo dat hiervoor net bijna van zijn fiets waaide? Of voor de robuuste mannen - elk minstens 120 kilo - die verderop in de straat iets onduidelijks aan het doen zijn met de riolering? Of ze elke avond trouw hun 200. g. andijvie, boerenkool of postelein eten valt niet te controleren, want om een uur of drie gooien ze hun gereedschap in het gat en vertrekken gezamenlijk in een busje, maar die twee stuks fruit halen ze ruimschoots: elke ochtend als ze uit hun bestofte busje stappen dragen ze in elke hand een netje mandarijnen mee, en ’s avonds als ze weg gaan blijven de netjes leeg en eenzaam rond de kuil achter.
Dat is toch een kleine veertig mandarijnen per dag. P/p. Ik vind twee mandarijnen per dag al veel, maar ik ben geen mandarijnenman. De meeste mensen eten moeiteloos en gedachteloos een half net leeg, en vragen zich daarbij helemaal niets af. Mandarijnen zijn het soort product waar het begrip ‘genoeg’ geen vat op heeft. Als er twee keer zoveel mandarijnen geproduceerd zouden worden zouden ze ook opraken. Als er twee keer zo weinig waren zou niemand klagen.
Dit heet het mandarijnenprincipe. Het is nog niet zo heel bekend, ten eerste omdat ik het net bedacht heb, en ten tweede omdat het voor veel bedrijven beter is als het niet bekend wordt. Maar het grijpt om zich heen. Zo werken alle moderne supermarkten tegenwoordig volgens het mandarijnenprincipe. Volgens dit principe probeert men de consument zover te krijgen dat hij niet meer weet wat genoeg is. Iedereen kent natuurlijk de kiloknalleraanbiedingen (een heel varken voor half geld) en de bonus-aanbiedingen (17 halen, 16 betalen), maar er zijn ook subtielere manieren.
Zo voert Albert Heijn op dit moment twee verschillende acties, die op het oog niets met elkaar te maken hebben. De ene actie is de ‘gewone’ spectaculaire prijsverlaging van ‘2 voor de prijs van 1’. De andere is een actie in samenwerking met Walt Disney: bij elke 25 euro aan boodschappen krijgt de klant een poppetje uit de film ‘Alladin’ gratis.
Laten we zeggen dat men, om die handpop te krijgen, normaal 10 artikelen zou moeten kopen. In combinatie met de andere actie zijn dat er nu 20. Misschien denkt u: wat maakt het uit? Voor hetzelfde geld krijg je twee keer zoveel spullen én een Alladin-pop. Maar dan houdt u geen rekening met het mandarijnenprincipe: waar u eerst genoeg had aan 10 artikelen hebt u er nu 20 nodig. Zo wordt uw begrip van ‘genoeg’ steeds verder opgerekt. De volgende keer dat u naar de supermarkt gaat koopt u eerder 20 artikelen dan de 10 die u tot nu toe kocht.
Er is een manier om het mandarijnenprincipe op te heffen. Dat is erkennen dat ‘genoeg’ niet bestaat. Als je dat tot je laat doordringen heeft het geen vat op je. Of, dat risico bestaat, je sterft jong aan een mandarijnenvergiftiging.

jaeggi om 25 november 2004 10:47

Maar is genoeg geen relatief begrip?

Na 10 mandarijnen protesteert mijn buik, maar 1000 zoenen vragen juist om meer.

Posted by: marjan at 28 november 2004 12:38